logo2

  • Molenakker
  • Stippelberg

GH-2015-04-Uit het Rechterlijk Archief van Gemert

Simon van Wetten

Ook na het uitkomen van de zesdelige serie tèsbuukskes ‛Tussen herberg en hoogmis’ - de honderdste uitgave van onze heemkundekring - komt Simon in de dossiers van het civiel-crimineel archief nog heel veel voorvallen en wetenswaardigheden tegen die niet aan uw aandacht mogen ontsnappen (Red.).

1716 - Tien uur boven Wesel

De gedetineerde, gevraagd naar haar naam, zegt Grietje Eijberts te heten. Ze is 34 jaar en geboortig uit het echtelijk bed van Eijbert Guldenarm en Merike Fransen te Enkhuizen. Vader was bierdrager en moeder naaister. Grietje is twee keer getrouwd geweest en na de dood van haar laatste man is zij op Sint Petrus-en-Paulusdag laatstleden in Kieldregh getrouwd met Gerard Hulsman, die nu ook hier op het kasteel gevangen zit.
‛Kieldregh?’
‛Ja, dat ligt vier uur boven Antwerpen.’
Heeft zij voorleden zaterdag niet gelogeerd bij Jan Aert Lenten en diens vrouw Lijs en hebben Grietje en haar man daar niet vertoefd tot maandag, ondanks het feit dat de drie bewoners van het huis dat niet wilden? Grietje zegt dat de bewoners wél ingestemd hebben met hun verblijf en dat ze zelfs nog garen heeft gekregen om voor de jonge vrouw kousen te breien. De laatste keer dat Grietje echt ergens heeft gewoond, was zij nog weduwe en dat was in Deurne ten huize van Jenneke Vorsters, alwaar zij met breien in haar onderhoud voorzag. Daarvoor heeft ze een paar jaar in Maastricht gewoond, bij Joseph in de Roode Poort, in de Raemstraat.
De andere gedetineerde verklaart inderdaad Gerard Hulsman te heten. Hij is 32 jaar oud en zijn ouders wonen op een grote pachthoeve, tien uur boven Wesel. Gerard heeft negen jaar gediend in het regiment van Heijde ten dienste van de koning van Pruisen. Vanaf 10 september 1714, toen hij afzwaaide, is hij bij zijn moeder geweest, en daarna in het dorp Herssvelt in de Betoo. Daar heeft hij een winter lang gediend bij Hendrik Wouters op de Maesacker. Van daar is hij naar Zeeland gereisd.
‛ Tot Tournoise. Ik heb daar aan de dijk gewerkt bij Gerit de Jager van Middelburgh, vier weken lang. Daarna ben ik naar het Sticht in Utrecht gegaan, toen een hele winter gedorst in Brunck en van daar naar Kieldregh, waar ik Grietje tegenkwam.’
‛Waar heb je die mooie overrock gekocht?’
‛Boven Uden over de heide, bij een vrouw wier man onlangs is overleden. Voor zes schellingen.’
Afwisseling, avontuur, onbekende plaatsen, een romantische ontmoeting in Kieldrecht en nu samen in de kerker van het Gemerts kasteel. Ik vond dat ik deze curricula vitae met u moest delen.

1724 - Effen wel of evenwel

Anderhalf jaar geleden werd vorster Rogier Tutelers naar Arnoldus Deckers gestuurd, maar die was absent. Tegen diens huisvrouw zei de vorster dat haar man binnen drie dagen moest komen voldoen aan een hem opgelegd vonnis.
Of het aan de vrouw of aan Arnoldus lag? Feit is dat Tutelers vier keer terug moest met dezelfde boodschap, op 4 maart, 30 april, 26 en 31 mei 1723. Het is de vraag of er een oorzakelijk verband bestaat tussen deze vermoeiende exercities en de mededeling die de nieuwe vorster Arnoldus Stevens heden doet. ‛Rogier Tutelers is overleden en nu ben ik naar uw huis gekomen om panden aan te wijzen.’
Arnoldus geeft een antwoord dat net zo goed oprecht als sarcastisch bedoeld kan zijn. ‛Dat de drossaard komt, ik zal hem nog helpen alles op de karre te leggen.’
Z’n vrouwke is duidelijker.
‛Dat hij maar komt, ik zal hem met stukken zo lang naar zijn kop werpen als ik nog stukken in huis heb, al zoude ik voor mijn deur moeten worden opgehangen. Ik zoude het wel effen wel doen!’
Nog los van de toch wel schokkende bedreiging aan het adres van een overheidsdienaar, zadelt dit pittig wijfke ons op met meerdere vraagtekens. “Ik zou het wel effen wel doen.”
Bedoelt zij dat zij in een handomdraai haar hele interieur naar de schout zal werpen? En zegt dat dan iets over de omvang van haar interieur of over de weerbaarheid van de schout? Bedoelt zij dat zij zonder enige verandering in haar gemoedstoestand en zonder angst voor de gevolgen diverse meubelstukken, ook de staande klok, naar de schout zal gooien? Of wil zij ons zeggen dat zij de poging tot molestatie evenwel gaat doen, in de betekenis van echter, nochtans, niettemin?
Terwijl wij over deze materie nadenken, zullen wij misschien ook nog van alles moeten ontwijken. Blijf attent!

1731 - Ziedend

Gemertenaar Adam Blanckart heeft zich bezondigd aan het crimen van valsemunterij. ‛En dus van gekwetste Majesteit.’
Daarom refereert de schout van Gemert aan de requisitoriale brieven van Zijne Keizerlijke en Katholieke Majesteits soevereine Raad van het vorstendom Gelre te Roermond en spreekt - als hij zo vrij mag zijn - z’n verbazing uit over het feit dat Adam bij vonnis slechts tot een verbanning van drie jaar en tot betaling van de proceskosten is veroordeeld, terwijl de moeder en stiefvader van Adam te Keulen met het zwaard zijn geëxecuteerd. ‛En anderen zijn te Roermond met ziedende olie van het leven ter dood gebracht.’
Maar waar de schout zélf ziedend om is: Adam, die zijn verbanning uitzit in het verre Beek en Donk, heeft zelfs de proceskosten niet betaald en is uit kwaadwilligheid in gebreke gebleven. De libel van kosten is nu, na raadpleging van onafhankelijke rechtsgeleerden, overhandigd aan de griffier en secretaris der stad ’s-Hertogenbosch. Met name de Gemertse schepenen verhinderen tot nu toe elke oplossing en weigeren zelfs, hoewel dat een redelijke en billijke regeling zou zijn, éénderde van de kosten op zich te nemen, terwijl zij juist degenen zijn die door het inwinnen van allerlei adviezen de kosten hoog hebben opgedreven.
‛Ook verhinderen zij mij Blanckart daarvoor te kunnen executeren in zoverre hij in bonis is.’
En ook al bedoelt de schout met dít werkwoord executeren dat hij Adam wil kunnen dwingen de proceskosten te betalen, je voelt aan alles dat zijn gemoedstoestand ermee gebaat zou zijn als hij Adam écht zou kunnen executeren.
U noemt die aanname een vrije interpretatie? Ik noem het invoelend vermogen.

1737 - Pakkendragersfamilie

Gerechtsbode Gerit van Riet uit Asten wil zijn naam toch wel heel graag gezuiverd zien. Hij roept daartoe de gebroeders Vercamp uit het graafschap Lingen naar Gemert. In díe neutrale heerlijkheid komt een getuigenis extra objectief over. Eijbert Vercamp woont in Beesten, Jeurie en Geerit Vercamp hebben een huis in Schaep, en ze zijn alle drie pakkendrager van beroep. Hun getuigenis gaat over Hendrik Willemaers, ook al pakkendrager en schoonzoon van Geerit Vercamp.
‛Het verhaal wordt verteld dat deze Hendrik ten huize van Gerit van Riet in Asten is vermoord en kapot gemaakt, en in diens hof is begraven.’
De gebroeders Vercamp maken dikwijls mee dat ze hun pakjes niet meer voor het donker kunnen afleveren. Of Schaep en Beesten zijn die dag niet meer haalbaar. Daarom overnachten ze regelmatig in Asten, in het huis van Gerit. Gebroederlijk roemen zij de daar genoten gastvrijheid.
‛We hebben van Gerit en zijn familie en vrouw alleen maar beleefdheid ondervonden.’
Schoonvader Geerit Vercamp weet dat zijn schoonzoon ook vaak bij Gerit logeerde, en de vrouw van Hendrik Willemaers heeft pas nog bevestigd dat hij eveneens alleen maar beleefdheid en weldadigheid heeft ondervonden van de Van Rietjes. En de gebroeders hebben Hendrik trouwens drie weken geleden nog gezien, in leven. Maar ja, drie weken is een lange tijd, en de dood komt soms snel ...
Kijk, dan is het toch mooi dat Hendrik zelf komt binnenwandelen. Hij vertelt de Gemertse schepenen dat hij in huize Van Riet uitsluitend op een prettige manier heeft gelogeerd, zonder vermoord of kapot gemaakt te zijn. Onweerlegbaar, deze getuigenis. Daar kan ik tenminste iets mee. U ook? De pakkendragersfamilie blijkt geheel intact en Gerit van Riet is van alle smetten vrij.

BRONNEN:
Tien uur boven Wesel: R267, blz. 18.
Effen wel of evenwel: R267, blz. 18.
Ziedend: R272, blz. 20.
Pakkendragersfamilie: R267, blz. 26.

Klik HIER voor de tekst met afbeeldingen

Lid worden?

Kalender: evenementen

October 2017
M T W T F S S
25 26 27 28 29 30 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 1 2 3 4 5

Sponsors

Nieuws Heemkundekring

Geen feed gevonden

Nieuws uit Gemert

Geen feed gevonden

Informatie

Lid worden?

Lid worden? Klik en vul het formulier in!

Heemkundekring De Kommanderij Gemert
Antwoordnummer 2526
5420 ZX Gemert!

Volg ons

twitter

twitter

Inloggen

Inloggen

Voor leden en auteurs. Ook een bijdrage leveren? Neem even contact op.