GH 2024-2 Naar nu blijkt

Naar PDF-bestand klik hier

René Cuijpers

Bij de restauratie van de omlijsting van de portretten van de Gemertse notaris A.G. Smits en zijn vrouw T.C. Taabe bleek iets nieuws. De portretten hangen op het gemeentearchief en zijn gedateerd blijkens de signatuur van de kunstenaar in 1835; de omlijsting stamt uit 1935.

Inclusief de persoonlijke notities van de kunstenaar, Berend Wierts Kunst (rondreizend portrettist), blijkt het te gaan om de vader en moeder van onze notaris: Josephus Smits van Oyen (1786-1845) en zijn vrouw A.M. Bruynen (1795-1865), toenmalig eigenaar van landgoed Soeterbeek in Nuenen en stamvader van de Smits van Oyen-tak. De oorspronkelijke opzet van de restauratie van de omlijsting van de portretten was de vernieuwing van de achterzijde (gevolg van waterschade) en het bijkleuren van enkele plekken op de voorzijde. Omdat er sprake bleek van houtworm in de lijsten, zijn deze volledig ontmanteld, behandeld en weer in elkaar gezet. Uit de blootliggende portretten bleek de kunstenaar, B. Kunst, en de datering, 1835. Het blijkt derhalve te gaan om portretten van de rondreizend Groningse portrettist Berend Wierts Kunst (1794-1881). Deze kunstenaar heeft al rondreizend in Europa ca 5.000 personen geportretteerd. Hij hield een aantekenboek bij wie, waar en wanneer hij heeft vereeuwigd. Hieruit bleek dat hij in 1835 in Eindhoven ‘J. Smits en vrouw en 4 kinderen’ heeft vastgelegd; het gaat dus om de portretten van de vader en moeder van ‘onze’ notaris en niet zoals altijd werd aangenomen notaris Smits en zijn eega.
Josephus Smits is trots afgebeeld met zijn koninklijke onderscheiding, zijn vrouw A.M. Bruynen kijkt monter en niet zonder trots. Josephus Smits stamt uit een oud Eindhovens geslacht dat de basis heeft gelegd voor de industriële ontwikkeling van Eindhoven. Hieruit zijn de volgende adellijke takken ontstaan: Smits van Waesberghe, Smits van Hattert, (wijlen) Smits van Eckart, Smits van Oyen. Allen katholieke en puissant rijke fabrikanten (textiel/bier) annex bestuurders (gemeente Eindhoven/Provinciale Staten Noord-Brabant) annex intellectuelen (priesters, dokters, ingenieurs). Na het uitsterven van de laatste mannelijke telg uit de familietak Smits van Eckart kocht Josephus Smits (zijn broer) op een openbare veiling in 1836 de titel Heer van Oyen (Land van Kessel). Rijke families kochten daarmee een adellijk titel en vooral veel pachtgronden. Tegenwoordig noemen we dat een verdienmodel. Josephus Smit verkreeg pas in 1909 het officiële adellijke predikaat van jonkheer. Pas in dat jaar kwam er in Nederland enige orde in de janboel van heerlijke rechten en adellijke titels, uiteraard niet zonder enige discussie. Het is bekend dat prins Bernard von Lippe Bisterveld tot aan zijn overlijden een juridische strijd uitvocht met Michael I, de in 1947 afgezette koning van Roemenië. Die strijd ging over het benoemingsrecht van leden van een bepaalde ridderorde, een persoonlijk recht of een koningsrecht wat vervallen zou zijn met de opheffing van zijn koningshuis. Ja, ridderordes bestaan dus nog steeds!

Josephus Smits van Oyen

Smits Ogen – detail portretschilderij

Mevrouw A.M. Smits-Bruynen

Signatuur B.Kunst (foto René Cuijpers)

van B. Kunst (bron intenetWapazaB.Kunst)